Bezpieczeństwo robotów humanoidalnych — normy, praktyka, odpowiedzialność

Jakie normy bezpieczeństwa istnieją dziś?

W lutym 2025 r. ISO opublikowało nowe wydania ISO 10218-1:2025 i ISO 10218-2:2025 — podstawowej normy bezpieczeństwa robotów przemysłowych (część 1 ma 95 stron, część 2 — 223 strony). Zastąpiły one wycofane wydania z 2011 r. Problem w tym, że część 1 wprost wyklucza ze swojego zakresu roboty usługowe i produkty konsumenckie z dostępem ogółu społeczeństwa. Ten sam humanoid może więc być oceniany według ISO 10218 w fabryce, ale na targach, w szkole czy na evencie norma przemysłowa nie jest właściwym odniesieniem.

Jedyna opublikowana norma dla robotów usługowych — ISO 13482:2014 (roboty do opieki osobistej, 79 stron) — powstała, zanim dynamicznie stabilne humanoidy trafiły do sprzedaży. Sam dokument przyznaje, że w chwili publikacji nie istniały uznane międzynarodowo dane o granicach bólu i urazów przy kolizji z robotem. Norma jest w rewizji (etap 90.92), a ISO zapowiada zastąpienie jej nowym wydaniem.

ISO 25785-1 — norma dla humanoidów wciąż w przygotowaniu

ISO 25785-1 ma być pierwszą normą pisaną z myślą o robotach mobilnych o aktywnie kontrolowanej stabilności — maszynach, które utrzymują równowagę wyłącznie dzięki aktywnemu sterowaniu i mogą ją stracić po zaniku zasilania. Zakres obejmie roboty dwunożne (w tym humanoidy), czworonożne i balansujące kołowe w środowisku przemysłowym z wykluczonym lub ograniczonym dostępem osób postronnych. Na 2026-08-31 dokument ma status projektu na etapie Committee Draft (w opracowaniu), a data publikacji nie została ogłoszona.

Dwie uczciwe konsekwencje. Po pierwsze: do czasu publikacji nie ma zharmonizowanej podstawy normatywnej do oceny bezpieczeństwa dynamicznie stabilnego humanoida — producenci i integratorzy poruszają się w szarej strefie ogólnych zasad oceny ryzyka. Po drugie: nawet gotowa norma obejmie tylko przemysł — pokazy z publicznością pozostaną poza jej zakresem, bo projekt odsyła zastosowania nieprzemysłowe m.in. do ISO 13482.

Prawo UE: rozporządzenie maszynowe i AI Act

Od 20 stycznia 2027 r. każdy robot humanoidalny wprowadzany na rynek UE podlega rozporządzeniu maszynowemu 2023/1230, które zastępuje dyrektywę maszynową 2006/42/WE. Trzy zmiany istotne dla humanoidów: oprogramowanie realizujące funkcje bezpieczeństwa staje się elementem bezpieczeństwa, dochodzą obowiązkowe wymagania cyberbezpieczeństwa, a AI i robotyka są po raz pierwszy ujęte jako czynniki ryzyka. Podmiot, który istotnie zmodyfikuje robota (np. integrator), przejmuje obowiązki producenta.

AI Act po zmianach z Digital Omnibus traktuje maszyny sektorowo: wymagania dla systemów AI wysokiego ryzyka w maszynach Komisja doda do rozporządzenia maszynowego aktami delegowanymi, stosowanymi od 2 sierpnia 2028 r. Formalne wymogi AI dla humanoidów dopiero się więc kształtują. Warto przy tym wiedzieć, że na kartach produktów Unitree G1 i Unitree H1 w polskich sklepach deklaracja CE nie jest publikowana — szczegóły tego, co sprawdzić przed zakupem, opisuje przewodnik o oznakowaniu CE.

Praktyka eventowa: strefa, operator i e-stop, który kończy się upadkiem

Skala zagrożenia wynika z fizyki. Unitree G1 ma 132 cm wzrostu i waży ok. 35 kg z baterią; Unitree H1 — ok. 180 cm i ok. 47 kg, z momentem w kolanie ok. 360 N.m i prędkością chodu do 3,3 m/s. Upadek takiej maszyny albo niekontrolowany zamach jej ramienia w tłumie to realne ryzyko urazu — niezależnie od tego, jak płynnie robot tańczy na scenie.

Standard wypracowany przez operatorów wynajmu (praktyka branżowa, nie wymóg normy): wydzielona strefa ruchu uzgodniona z obiektem, przeszkolony operator utrzymujący 1-2 m bufora, gdy robot się porusza, checklista przed startem i możliwość zdalnego zatrzymania bez podchodzenia do maszyny. Nawet widowiskowe „walki bokserskie” robotów G1 w Hangzhou (2025) to maszyny sterowane w całości przez ludzi-operatorów, nie autonomiczne systemy. Oferty z operatorem w cenie zbiera sekcja wynajmu.

Uczciwie o „przycisku awaryjnym”: w G1 kombinacja L2+B na pilocie przełącza robota w tryb tłumienia (damping) — silniki przestają aktywnie utrzymywać równowagę i robot się przewraca, co producent dokumentuje wprost. Procedura awaryjna zamienia więc jedno ryzyko (niekontrolowany ruch) na inne (upadek ok. 35 kg maszyny) — właśnie dlatego strefa buforowa jest kluczowa. Dostępne są też zewnętrzne moduły zdalnego e-stopu dla G1 (ok. 349 GBP, zasięg ok. 100 m), ale ich producent sam zastrzega, że pasmo 2,4 GHz nie jest odporne na zakłócenia i moduł pozostaje systemem uzupełniającym, nie substytutem nadzoru.

Wiralowe „ataki” robotów — co faktycznie się stało

Luty 2025, festiwal latarni w Taishan (prowincja Guangdong): zdalnie sterowany Unitree H1 podszedł do barierki i wykonał gwałtowny ruch w stronę starszej kobiety, niemal uderzając ją głową. Nagranie stało się wiralem, a komentatorzy spierali się, czy robot „zaatakował”, czy się potknął. Badacze robotyki komentujący incydent podkreślali, że takie maszyny są zdalnie sterowane — o intencjonalnym ataku nie ma mowy — ale fizyczne zagrożenie dla publiczności jest jak najbardziej realne.

Drugi głośny wiral (2025): H1 zawieszony na uchwycie w chińskiej hali zaczyna gwałtownie wymachiwać kończynami tuż obok dwóch techników, przewracając sprzęt. Wyjaśnienie techniczne: algorytm stabilizacji nie uwzględniał fizycznego zawieszenia robota — czujniki interpretowały opór zaczepu jak ciągłe upadanie, a kolejne, coraz agresywniejsze korekty utworzyły pętlę sprzężenia zwrotnego. To znany tryb awarii oprogramowania wywołany nieprzewidzianym ograniczeniem fizycznym, nie „bunt AI”.

Wspólny mianownik obu incydentów: błędy sterowania i operacji w otoczeniu bez wystarczających zabezpieczeń fizycznych. To dokładnie ta luka, którą mają wypełnić ISO 25785-1 po stronie norm i dyscyplina stref po stronie praktyki.

Kto odpowiada, gdy robot zrobi komuś krzywdę?

Od 20 stycznia 2027 r. rozporządzenie maszynowe jasno rozdziela obowiązki producenta, importera i podmiotu dokonującego istotnej modyfikacji. Ale odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez robota prowadzonego przez operatora pozostaje nieuregulowana wprost — badacze wskazują, że dla robotów kroczących nie ma przepisów analogicznych do prawa dronowego, a jedyne wytyczne dotyczące zarządzania takimi maszynami opublikowały latem 2024 r. władze Szanghaju.

Praktyczny wniosek dla kupującego w Polsce: przy wynajmie na event odpowiedzialność i ubezpieczenie powinny być wprost zapisane w umowie z operatorem, a przy zakupie ocena ryzyka i dokumentacja zgodności leżą po stronie wdrażającego — i tak pozostanie, dopóki normy nie dogonią rynku.